Fijnstof is géén fijn stof

Fijnstof is géén fijn stof

Dat fijnstof géén fijn stof is voor de gezondheid ervaren zo'n 1 miljoen Nederlanders met astma en COPD dagelijks aan den lijve. Omdat woningeigenaren maar ten dele invloed hebben op de luchtkwaliteit, bekijken we voor elk Plushuis goed wat we binnenshuis wél zelf kunnen doen aan de optimale binnenluchtkwaliteit. Je bent tenslotte ca. 90% van je leven in een gebouw.  In deze blog onze aandachtspunten op een rij.

Balansventilatie 

In elk Plushuis© zorgt balansventilatie (In vakjargon "ventilatiesysteem D") 24 uur per dag voor de aanvoer van "schone" buitenlucht en de afvoer van "vervuilde" binnenlucht. We zetten deze begrippen bewust tussen " " omdat dit erg relatief is. Qua zuurstof- en CO2-gehaltes is buitenlucht altijd beter dan binnenlucht, maar qua fijnstofgehaltes juist níet altijd.  

In ons ontwerp van een goed balansventilatie-systeem rekenen we nauwkeurig door hoeveel buitenlucht er nodig is om voldoende zuurstof voor de bewoners aan te voeren, en dus om de uitgeademde en ongewenste CO2 af te voeren. Hierdoor wordt er precies voldoende geventileerd. Teveel ventileren is namelijk ook niet goed; behalve dat dit onnodig energie kost, kan de luchtvochtigheid in huis in de winter ook te ver dalen. Dat is niet comfortabel en gezond. Dit heeft overigens niets met balansventilatie te maken (wat vaak wordt gedacht en beweerd): ook in een huis met natuurlijke ventilatie kan dit effect optreden.   

Filtering

Standaard worden balansventilatie systemen uitgerust met filters die vooral het grovere stof (groter dan PM2,5) )tegenhouden. De betere filters zijn van het type F7. Maar jammer genoeg zijn die nauwelijks in staat om roet van (open en gesloten) haarden, houtkachels en biomassa-ketels tegen te houden. Dit type fijnstof heeft vooral deeltjesgrootte kleiner dan PM2,5.  Daarvoor moet echt meer gebeuren: 

In het Inspiratie-Plushuis in Ede testen we steeds allerlei nieuwe technieken, voordat we deze adviseren aan onze klanten. 
Zo hebben wij op de nieuwste  WTW-unit van Orcon (De Ecomax 400) in januari 2019 een speciaal fijnstof-filter geplaatst: de PureBlue van Itho. De filtertechnologie die hier wordt gebruikt is op basis van ionisatie, en wordt bijvoorbeeld ook gebruikt in operatiekamers van ziekenhuizen. 

Pure Blue ITHO luchtzuivering WTW fijnstof filter PM2,5 biomassa stoken open haard astma COPD Luchtfonds        pureblue_schema 

De ervaringen van afgelopen jaar zijn zeer positief. Bewoner van het eerste Plushuis (en oprichter van het gelijknamige bedrijf) Nicolaas van Everdingen werd voor de komst van deze unit ziek van houtrook, maar is sinds het gebruik van de PureBlue niet meer ziek geweest.

Pure Blue ultrafijnstof filter (ITHO) houtrook open haard houtkachel pelletketel biomassa roet COPD astma Longfonds icm WTW Orcon Ecomax Maxcomfort 400 filter na 36 u filteren

Op de foto is links het filter van het ionisatie-filter te zien na 1 week gebruik in de winter en rechts een nieuw filter. Duidelijk is de vervuiling te zien die is weggevangen door het filter. Het zwarte filter is het koolstof-filter dat opgeloste stoffen adsorbeert. 

Meten is weten

Sinds najaar 2019 is er bij het Plushuis in Ede een fijnstof-meter geïnstalleeerd die meedraait in het citizen science netwerk van RIVM. Dit Europese netwerk van eenvoudige fijnstof-meters kan veel fijnmaziger meten dan de enkele high-tech meters van RIVM zelf. Deze meter is 24/7 hier te volgen: www.madavi.de/sensor/Plushuis Ede

Fijnstof meting Luftdaten houtkachel openhaard PM2,5 en PM10 rondom Biomassacentrale Warmtebedrijf Ede ultrafijnstof RIVM meetnet

Heel duidelijk zijn er pieken te zien die direct samenhangen met enkele puntbronnen van houtkachels in de directe omgeving. Het Plushuis Ede wordt in alle windrichtingen omringd door houtkachels.  Als referentie: De EU houdt vanaf 2020 als jaargemiddelde (indicatieve) grenswaarde voor PM2,5 <20 microgram/m3 aan. 

Door de hoge filtergraad van het PureBlue ionisatiefilter is er binnenshuis gelukkig vrijwel niets terug te vinden van dit fijnstof.
Begin 2020 komt het bedrijf Brink met een handzamer en betaalbaarder ionisatie-filter op de markt.  

Keuken als bron van fijnstof

Uit onderzoek door TNO1) en metingen in ons eigen Experience center in het Plushuis in Ede is bekend dat koken een belangrijke bron is van fijnstof. Weliswaar heb je in een all-electric Plushuis geen last meer van CO2 en NOx van de verbranding van aardgas. Maar bij het verhitten van olie komt ook op een inductie-glasfornuis de nodigde fijnstof vrij!  In onderstaande grafiek is duidelijk de piek in fijnstof PM10 te zien na het koken.  

Fijnstof wasemkap recirculatiekap Plasmanorm Plushuis Ede luchtdicht

Onze voorkeur heeft daarom afvoer via een afzuigkap naar buiten en een motorklep in de muur. 
www.conrad.nl/energiebesparende-muurdoorvoer
Dan sta je gedurende een half uur energieverlies toe, maar je bent ook alle ellende kwijt aan fijnstof. Door de WTW op maximaal afzuig te zetten "stand 3" en de wasemkap minimaal hou je het energieverlies beperkt.

in het Plushuis in Ede draait sinds 2012 een recirculatiekap met plasmanorm filter, dit voldoet maar zo-zo. In principe is de gebruikte technologie op basis van ionisatie dezelfde die ook in de PureBlue wordt toegepast. Maar hier zal gelden "alle waar is naar zijn geld". Wat een belangrijk onderdeel van een recirculatiekap is, is het vetfilter. Dat vet wil je nl. echt niet in je WTW-unit. www.airodesign.nl/plasma

Downdraft systemen zoals de Bora met recirculatiefilters werken in een aantal Plushuizen overigens naar volle tevredenheid van onze klanten. 

Ultieme test: Oud & Nieuw

De ongunstige weersomstandigheden van windstil weer, geen regen en dikke mist tijdens "benauwdennieuw" 2020 vormden de ultieme omstandigheden om de systemen eens goed te testen.

In de fijnstofmeter die pal naast het inlaatpunt van de balansventilatie hangt zijn de pieken prachtig te zien:

Grafiek PM2,5 PM10 Luftdaten.info RIVM EdeZuid overlast fijnstof vuurwerk klacht omgevingsdienst Ede nieuwjaarsnacht en 1 januari 2020

De overeenkomst in meetwaarden tussen onze eigen meter en die van de achterburen is opvallend goed: Hier de meetwaarden PM2,5 en PM10 op 1 januari 2020 om 01.00 u. 's nachts in Ede-Zuid: 

Grafiek PM2,5 PM10 Luftdaten.info RIVM EdeZuid overlast fijnstof vuurwerk klacht omgevingsdienst Ede nieuwjaarsnacht 2020 01.00 u. 2    Grafiek PM2,5 PM10 Luftdaten.info RIVM EdeZuid overlast fijnstof vuurwerk klacht omgevingsdienst Ede nieuwjaarsnacht 2020 01.00 u.

Het nabijgelegen meetstation van RIVM zelf (in Wekerom, ten noorden van Ede) meet deze nacht vergelijkbare PM2,5 waarden:

 

Traditiegetrouw zetten we de balansventilatie uit puur lijfsbehoud op oudejaarsavond vlak voor 0.00 uur uit, en bij het naar bed gaan rond 02.30 u. weer aan. We schatten in dat het hogere CO2-gehalte een stuk minder schadelijk is dan wat er aan ellende in de vuurwerkdampen zit. De balansventilatie is bewust al rond 18 u. op stand 1 gezet, je ziet dat door de aanwezigheid van 9 volwassenen de CO2 behoorlijk oploopt.
In de open keuken werden in de oven oliebollen vewarmd, dit zie je terug in iets verhoogde PM10 waarden in de woonkamer:

Grafiek CO2 Airmentor @Plushuis woonkamer 9 M:V WTW uit EdeZuid overlast fijnstof vuurwerk klacht omgevingsdienst Ede nieuwjaarsnacht en 1 januari 2020      Grafiek PM10 Airmentor @Plushuis woonkamer WTW uit EdeZuid overlast fijnstof vuurwerk klacht omgevingsdienst Ede nieuwjaarsnacht en 1 januari 2020

Door de strategie van de ventilatie volledig uitzetten in combinatie met het extreem luchtdichte Plushuis zie je dat het fijnstof in de slaapkamer niet oploopt:

Grafiek PM2,5 Airmentor @Plushuis slaapkamer WTW uit EdeZuid overlast fijnstof vuurwerk klacht omgevingsdienst Ede nieuwjaarsnacht en 1 januari 2020    Grafiek PM10 Airmentor @Plushuis slaapkamer WTW uit EdeZuid overlast fijnstof vuurwerk klacht omgevingsdienst Ede nieuwjaarsnacht en 1 januari 2020

 Kortom, we hebben het weer overleefd!  (maar hebben ook de vuurwerkpetitie en het vuurwerkmanifest ondertekend).   

Biomassacentrales ongrijpbare bronnen van ultra-fijnstof

De sterk in opkomst zijnde biomassacentrales hebben de vervelende eigenschap dat ze goede filters hebben voor fijnstof als PM2,5 en PM10, maar dat ze het nog veel schadelijker ultra-fijnstof juist niet kunnen filteren.
Plushuis nummer 1 ligt sinds 2017 letterlijk onder de rook van 1 van de 3 biomassacentrales van Warmtebedrijf Ede aan de Geerweg in Ede-Zuid. Daar waar particulieren via een stookallert bij windstil weer worden gevraagd hun kachel niet te stoken, gaan deze centrales 24 uur op volle kracht door. De gemeente Ede heeft destijds verzuimd eisen op te nemen voor de uitstoot van fijnstof en zegt daar dus ook niet op te kunnen handhaven. Ook wordt de uitstoot van de schoorstenen niet bij elkaar opgeteld, maar afzonderlijk getoetst aan de uitstootnormen voor stof en stikstof. Hier geldt 1+1=1.   
Het ultra-fijnstof uit deze biomassacentrales laat zich helaas nauwelijks wegfilteren, ook niet met de PureBlue.


 Biomassacentrale 2 Ede Reehorsterpark Warmtebedrijf Ede stadsverwarming stadsverarming warmtenet Veluwe fijnstof MER  

Voldoende aandacht voor luchtdicht bouwen

Door veel aandacht voor luchtdicht bouwen zorgen we ervoor dat de met roet en fijnstof vervuilde buitenlucht op 1 plek het huis binnenkomt. Dat is nl. daar waar de lucht wordt aangezogen door de balansventilatie. Hoe minder luchtdicht een huis is gebouwd of gerenoveerd, hoe minder mogelijkheden je hebt om "iets' met de binnentredende buitenlucht te doen. In deze blog gaan we dieper in op de relatie tussen luchtdicht bouwen en balansventilatie: www.plushuis.nu/balansventilatie.

 

Voetnoot:

1) Hier het onderzoek uit 2019 van TNO naar binnenluchtkwaliteit: www.tno.nl/TNO-2019-R10969.pdf

 

Deel dit bericht:  

Direct naar: